Τετάρτη 16 Αυγ 2017

Μόρφου: «Η σύληση και η καταστροφή της πανάρχαιας κληρονομιάς»

Κατηγορία: Περιοδικές Εκθέσεις
Δημοσιεύτηκε Δευτέρα, 14 Ιουλίου 2014 Συντάχθηκε από το Thalassa Museum

ΕΚΘΕΣΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΔΗΜΟΥ ΜΟΡΦΟΥ

Δημοτικό Μουσείο Αγίας Νάπας Θάλασσα, 16 – 29 Ιουλίου 2014

 

Scan0004 

Η έκθεση διοργανώνεται από τον Δήμο Αγίας Νάπας και τον κατεχόμενο Δήμο Μόρφου σε συνεργασία με την  Ιερά Μητρόπολη Μόρφου  με την ευκαιρία της συμπλήρωσης στις 16 Αυγούστου 2014, σαράντα χρόνων από την κατάληψη της Μόρφου και των 23 χωριών της από τα τουρκικά στρατεύματα κατοχής.

Το πρωί της 14ης Αυγούστου 1974 έληξε χωρίς αποτέλεσμα η τριμερής Διάσκεψη της Γενεύης. Μια ώρα μετά το ναυάγιο της Διάσκεψης, ο τουρκικός στρατός επανέλαβε τις επιθέσεις του. Τουρκικά άρματα μάχης και ισχυρές μονάδες πεζικού κινήθηκαν ανατολικά προς την Αμμόχωστο και δυτικά προς την κωμόπολη της Μόρφου. Στις 15 Αυγούστου κατέλαβαν χωρίς αντίσταση την Αμμόχωστο και την επομένη, στις 16 Αυγούστου, τη Μόρφου διαμελίζοντας στα δύο το νησί μας.

 

 

 

Κατά την προέλαση του ο τουρκικός στρατός προέβηκε σε ανατριχιαστικές ωμότητες και πράξεις βίας.

Η μακρά ιστορική και πολιτιστική πορεία της περιοχής της Μόρφου από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα, η οποία τεκμηριώνεται μέσα από την πληθώρα μνημείων, αρχαιολογικών ευρημάτων, γραπτών πηγών και παραδόσεων δέχθηκε βαρύ πλήγμα λόγω της τουρκικής εισβολής και κατοχής από το 1974. Οι αρχαιολογικοί χώροι, τα χριστιανικά μνημεία και οι περιουσίες των Ελληνοκυπρίων στην κατεχόμενη περιοχή βεβηλώθηκαν και λεηλατήθηκαν.

Σκοπός της έκθεσης -η οποία παρουσιάστηκε εκτός από τη Λευκωσία και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες, στη Βουλή των Ελλήνων στην Αθήνα, στο Βρετανικό Κοινοβούλιο στο Λονδίνο- είναι αφενός η γνωριμία των ντόπιων και κυρίως της νεολαίας, καθώς και των ξένων επισκεπτών με τα μνημεία της τουρκοκρατούμενης περιοχής της Μόρφου και αφετέρου η ευαισθητοποίηση της πολιτισμένης Ευρώπης ώστε να καμφθεί η αδιαλλαξία της κατοχικής Τουρκίας για να επιτρέψει την άμεση συντήρηση και διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς μας, την οποία καθημερινά καταστρέφει. Η Τουρκία στοχεύει στον αφανισμό του χριστιανικού και ελληνικού παρελθόντος της μεγαλονήσου και στην τουρκοποίηση των κατεχόμενων εδαφών της κυπριακής Δημοκρατίας για αυτό και στα ελληνικά τοπωνύμια έχουν δοθεί παράνομα τουρκικές ονομασίες.

Οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται στην έκθεση ομιλούν από μόνες τους. Οι προϊστορικοί οικισμοί στην Πέτρα του Λιμνίτη και στην Τούμπα του Σκούρου απειλούνται με ολοκληρωτικό αφανισμό, ενώ μεγάλο μέρος από την αρχαία πόλη των Σόλων έχει αφεθεί στο έλεος της καταστροφής. Οι εκκλησίες και τα κοιμητήρια των 23 κατεχόμενων κοινοτήτων του μορφίτικου κάμπου έχουν βεβηλωθεί και λεηλατηθεί, ενώ ο κατεχόμενος καθεδρικός ναός του Αγίου Μάμαντος μετατράπηκε σε «μουσείο»! Τα αντικείμενα και η επίπλωση των ναών κλάπηκαν, και όσα δεν καταστράφηκαν πωλήθηκαν στο εξωτερικό.

Άλλες εκκλησίες, όπως η Παναγία του Μνασί, η Παναγία στο παλαιό Κοιμητήριο της Μόρφου και η Παναγία Ακεντού στη Λεύκα έχουν αφεθεί στην τύχη τους και κινδυνεύουν με κατάρρευση. Ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Χρυσηλιού έχει μετατραπεί σε χώρο ετοιμασίας νεκρών και ο ναός του Αγίου Μάμαντος στη Μόρφου σε «μουσείο εικόνων».

Σημαντικές τοιχογραφίες, που κοσμούσαν τις βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες της Ιεράς Μητροπόλεως Μόρφου, έχουν αποτοιχιστεί ή καταστραφεί, όπως οι τοιχογραφίες των ναών του Αγίου Γεωργίου στο Καπούτι, της Παναγίας στην Κατωκοπιά, της Παναγίας Ακεντούς  στη Λεύκα, της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Γεωργίου στην Αυλώνα.

Ελάχιστες είναι διασωθείσες φορητές εικόνες. Ορισμένες τις έφεραν μαζί τους πρόσφυγες, οι οποίοι, κυνηγημένοι από τους Τούρκους εισβολείς -εκείνο το μαύρο καλοκαίρι του 1974- προτίμησαν, αντί άλλων προσωπικών αντικειμένων, να διασώσουν τα κειμήλια της πίστης μας. Τέτοιες είναι οι εικόνες της αγίας Μαρίνας (19ος αι.) και του αγίου Ιωάννου του Θεολόγου (18ος αι.) από τον κατεχόμενο ναό της Αγίας Μαρίνας στην Αυλώνα, οι οποίες διασώθηκαν από τον ιερέα του χωριού παπά Χαράλαμπο Κυριάκου (1900-1990), καθώς  και η εικόνα του αγίου Γεωργίου (αρχές 19ου αι. και 1850) από τον ομώνυμο ναό της Φιλιάς. Την εικόνα αυτή διέσωσε τις ημέρες της τουρκικής εισβολής ο Ανδρέας Παναγιώτου Φιλιώτης, τώρα κάτοικος Πάφου.

Ορισμένες εικόνες της Ιεράς Μητροπόλεως Μόρφου εντοπίστηκαν σε οίκους δημοπρασιών και συλλογές στο εξωτερικό και επαναπατρίστηκαν, κατόπιν ενεργειών του Πανιερωτάτου Μητροπολίτη Μόρφου Νεοφύτου, με τη βοήθεια της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Εκτός από τις εικόνες, από τους κατεχομένους ναούς οι Τούρκοι έκλεψαν τα εκκλησιαστικά βιβλία, μεταξύ αυτών και ευαγγέλια με πολύτιμα αργυρεπίχρυσα καλύμματα. Ορισμένα από αυτά εντοπίστηκαν πεταγμένα μέσα στους λεηλατημένους ναούς, ή σε αυτούς που οι κατοχικές δυνάμεις μετέτρεψαν σε τζαμιά και δόθηκαν για φύλαξη στη Μητρόπολη Μόρφου στην Ευρύχου. Άλλα εντοπίστηκαν σε αγορές του εξωτερικού και επαναπατρίστηκαν.

Το 2000 ο Καθηγούμενος της Μονής Κύκκου και νυν μητροπολίτης Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρος δώρισε στον  Μητροπολίτη Μόρφου το Ευαγγέλιο (1928) του ναού της Αγίας Παρασκευής στη Μόρφου. Το Ευαγγέλιο αποξενώθηκε από το ναό μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και εντοπίστηκε σε παλαιοπωλείο στην Κωνσταντινούπολη, από όπου αγοράστηκε και επαναπατρίστηκε από τη γεραρά μονή της Παναγίας του Κύκκου.

Κατά την τουρκική εισβολή του 1974 χάθηκε πλήθος έργων, τορευτικής που βρίσκονταν στους κατεχόμενους ναούς. Ελάχιστα είναι τα ιερά σκεύη που διασώθηκαν, όπως τα εξαπτέρυγα (1929) από το ναό της Αγίας Μαρίνας στην Αυλώνα. Τον Ιούνιο του 2012 ο Κώστας Ιωάννου επαναπάτρισε και παρέδωσε στο Μητροπολίτη Μόρφου τον αργυρεπίχρυσο σταυρό λιτανείας (1914) από το ναό του Αρχαγγέλου στην Πάνω Ζώδια.

Εκτοπισθέντες κάτοικοι των χωριών της Μητροπόλεως Μόρφου έχουν προχωρήσει στην παραγγελία νέων ιερών σκευών για τους κατεχόμενους ναούς των κοινοτήτων τους. Το 2008, η γερόντισσα Ευφροσύνη Καραολίδου προέβη σε μια συγκινητική πράξη: Παρήγγειλε για τον ναό του Σωτήρος στην κατεχόμενη Πέτρα αργυρά ιερά σκεύη (σταυρό λιτανείας, εξαπτέρυγα, θυμιατό), τα οποία παρέδωσε στο Μητροπολίτη Νεόφυτο, για να τα μεταφέρει στο ναό της γενέτειράς της, όταν αυτός απελευθερωθεί.

Ας σημειωθεί ότι, επί αρχιερατείας του Μόρφου Νεοφύτου, λειτουργήθηκε το 2004 για πρώτη φορά μετά το 1974 ο ναός του Αγίου Μάμαντος στη Μόρφου, ενώ κατά τα έτη 2007-2009, έγιναν εργασίες συντήρησης στη βασιλική του Αγίου Αυξιβίου στους κατεχόμενους Σόλους και στον καθεδρικό ναό του Αγίου Μάμαντος στη Μόρφου.

Οι προσπάθειες που καταβάλλονται εκ μέρους του Δήμου Μόρφου και της Ιεράς Μητροπόλεως Μόρφου για τη διατήρηση της μνήμης των κατεχομένων εδαφών και μνημείων μας θα συνεχίζονται μέχρι την ευλογημένη μέρα της επιστροφής…

Την έκθεση συνοδεύει ομότιτλος πολυτελής, επιστημονικός κατάλογος, έκδοση του Δήμου Μόρφου.

Δρ Χριστόδουλος Α. Χατζηχριστοδούλου

Βυζαντινολόγος, Υπεύθυνος Βυζαντινών και

Μεταβυζαντινών Μνημείων Ιεράς Μητροπόλεως Μόρφου

 

Copyright © 2012 Thalassa Museum
Δημιουργία Ιστοσελίδας Πέτρος Ανδρέου